افعال بی قاعده انگلیسی فعل‌هایی‌اند که گذشته و قسمت سومشان را با -ed نمی‌سازند، مثل go – went – gone. بیشتر پرکاربردترین فعل‌ها بی‌قاعده‌اند، اما در چهار الگو جا می‌گیرند: سه شکل یکسان (cut)، گذشته و قسمت سوم یکسان (buy)، هر سه متفاوت (write) و قسمت سوم مثل شکل ساده (come).
فهرست مطالب
- افعال بیقاعده یعنی چه و چرا این‌قدر مهم‌اند؟
- چهار الگوی اصلی افعال بیقاعده
- گروه ۱: هر سه شکل یکسان (A-A-A)
- گروه ۲: گذشته و قسمت سوم یکسان (A-B-B)
- گروه ۳: هر سه شکل متفاوت (A-B-C)
- گروه ۴: قسمت سوم مثل شکل ساده (A-B-A)
- جفت‌های گیج‌کننده و تفاوت بریتیش و آمریکن
- اشتباهات رایج فارسی‌زبان‌ها با افعال بیقاعده
- چطور افعال بیقاعده را حفظ کنیم که فراموش نشوند؟
- تمرین کن
- سؤال‌های رایج
- منابع
افعال بیقاعده یعنی چه و چرا این‌قدر مهم‌اند؟
بیشتر فعل‌های انگلیسی گذشته و قسمت سومشان را با -ed می‌سازند: work → worked → worked. به این‌ها فعل باقاعده می‌گوییم. اما گروهی از فعل‌ها از این قانون پیروی نمی‌کنند و شکل گذشته و قسمت سومشان را باید جدا یاد گرفت: go → went → gone. این‌ها افعال بی‌قاعده‌اند و یکی از اولین قدم‌های جدی در نقشه‌ی گرامر زبان انگلیسی به حساب می‌آیند.
خبر بد این است که پرکاربردترین فعل‌های زبان، یعنی be، have، do، say، get، make، go، know، take و see، تقریباً همه بی‌قاعده‌اند. خبر خوب این است که تعدادشان محدود است و بیشترشان در چند الگوی تکراری جا می‌گیرند. مرجع گرامر LearnEnglish هم تأکید می‌کند که چون بسیاری از پرتکرارترین فعل‌ها بی‌قاعده‌اند، شکل‌های گذشته‌شان را باید تک‌تک یاد گرفت.
سه شکل فعل کجا به کار می‌آیند؟
| شکل | کجا استفاده میشود | مثال |
|---|---|---|
| شکل ساده (V1) | حال ساده، بعد از do/does/did، بعد از مدال‌ها و to | I usually take the bus. |
| گذشته (V2) | فقط گذشتهی سادهی مثبت | I took the bus yesterday. |
| قسمت سوم (V3) | زمانهای کامل و جملهی مجهول | I've taken the bus twice today. / The photo was taken in Yazd. |
یعنی V2 فقط یک جا کار دارد، ولی V3 پایه‌ی حال کامل، گذشتهی کامل و جملهی مجهول است. برای همین کسی که V3 را بلد نیست، عملاً نیمی از زمانهای انگلیسی را نمی‌تواند بسازد.
چهار الگوی اصلی افعال بیقاعده
به‌جای حفظ کردن یک فهرست الفبایی طولانی، فعل‌ها را بر اساس شباهت شکل‌هایشان گروهبندی کن. این گروهبندی کار خودمان است، نه قاعده‌ی رسمی گرامر، اما حفظ کردن را خیلی آسان‌تر می‌کند؛ چون مغز الگو را راحت‌تر از فهرست به خاطر می‌سپارد.
| الگو | توضیح | نمونه |
|---|---|---|
| A-A-A | هر سه شکل یکسان | cut – cut – cut |
| A-B-B | گذشته و قسمت سوم یکسان | buy – bought – bought |
| A-B-C | هر سه شکل متفاوت | write – wrote – written |
| A-B-A | قسمت سوم مثل شکل ساده | come – came – come |
در ادامه جدول کامل پرکاربردترین افعال بیقاعده را به همین ترتیب می‌بینی. پیشنهاد ما: هر روز فقط یک زیرگروه را بخوان و با هر فعل یک جملهی کوتاه درباره‌ی زندگی خودت بساز.
گروه ۱: هر سه شکل یکسان (A-A-A)
راحت‌ترین گروه. این فعل‌ها اغلب تک‌هجایی‌اند و به t یا d ختم میشوند. فقط از روی بقیه‌ی جمله می‌فهمی زمانشان حال است یا گذشته: I put my keys here every day (حال) و I put my keys here last night (گذشته). در سوم‌شخص حال ساده s هم کمک می‌کند: She puts حال است و She put گذشته.
| شکل ساده (V1) | گذشته (V2) | قسمت سوم (V3) | معنی |
|---|---|---|---|
| bet | bet | bet | شرط بستن |
| burst | burst | burst | ترکیدن |
| cost | cost | cost | قیمت داشتن |
| cut | cut | cut | بریدن |
| hit | hit | hit | زدن، ضربه زدن |
| hurt | hurt | hurt | آسیب زدن، درد کردن |
| let | let | let | اجازه دادن |
| put | put | put | گذاشتن |
| quit | quit | quit | ترک کردن، دست کشیدن |
| read | read | read | خواندن |
| set | set | set | تنظیم کردن، چیدن |
| shut | shut | shut | بستن |
| spread | spread | spread | پخش کردن |
| upset | upset | upset | ناراحت کردن |
فعل read در نوشتن ثابت است ولی تلفظش عوض میشود: شکل ساده /riːd/ و گذشته و قسمت سوم /red/، درست مثل رنگ red.
گروه ۲: گذشته و قسمت سوم یکسان (A-B-B)
بزرگ‌ترین گروه همین است. وقتی V2 را یاد بگیری، V3 را هم مجانی گرفته‌ای. داخل این گروه هم زیرالگوهای کوچک‌تری هست که حفظ کردن را آسان می‌کند.
الف) خانواده‌ی -ought و -aught
| شکل ساده (V1) | گذشته (V2) | قسمت سوم (V3) | معنی |
|---|---|---|---|
| bring | brought | brought | آوردن |
| buy | bought | bought | خریدن |
| fight | fought | fought | جنگیدن، دعوا کردن |
| think | thought | thought | فکر کردن |
| seek | sought | sought | جست‌وجو کردن |
| catch | caught | caught | گرفتن |
| teach | taught | taught | درس دادن |
ب) آخرشان t یا d می‌گیرد
| شکل ساده (V1) | گذشته (V2) | قسمت سوم (V3) | معنی |
|---|---|---|---|
| build | built | built | ساختن |
| send | sent | sent | فرستادن |
| spend | spent | spent | خرج کردن، گذراندن |
| lend | lent | lent | قرض دادن |
| feel | felt | felt | احساس کردن |
| keep | kept | kept | نگه داشتن |
| sleep | slept | slept | خوابیدن |
| leave | left | left | ترک کردن، رفتن |
| mean | meant | meant | معنی دادن، منظور داشتن |
| meet | met | met | ملاقات کردن |
| lose | lost | lost | گم کردن، باختن |
| hear | heard | heard | شنیدن |
| make | made | made | ساختن، درست کردن |
| have | had | had | داشتن |
| pay | paid | paid | پرداختن |
| say | said | said | گفتن |
| sell | sold | sold | فروختن |
| tell | told | told | گفتن به کسی |
ج) تغییر صدای وسط
| شکل ساده (V1) | گذشته (V2) | قسمت سوم (V3) | معنی |
|---|---|---|---|
| find | found | found | پیدا کردن |
| hold | held | held | نگه داشتن |
| sit | sat | sat | نشستن |
| stand | stood | stood | ایستادن |
| understand | understood | understood | فهمیدن |
| win | won | won | بردن |
| hang | hung | hung | آویزان کردن |
| shine | shone | shone | درخشیدن |
| lead | led | led | هدایت کردن |
| feed | fed | fed | غذا دادن |
| get | got | got / gotten | گرفتن، رسیدن |
دقت کن said و paid با وجود املای مشابه، تلفظ یکسانی ندارند: said را /sed/ می‌خوانیم و paid را /peɪd/. فارسی‌زبان‌ها اغلب said را «سِید» تلفظ می‌کنند که درست نیست.
گروه ۳: هر سه شکل متفاوت (A-B-C)
این گروه سخت‌ترین است، ولی باز هم الگو دارد. خیلی از قسمت سوم‌ها به -n یا -en ختم میشوند و بسیاری از گذشته‌ها صدای وسطشان عوض میشود.
الف) قسمت سوم با -en یا -n
| شکل ساده (V1) | گذشته (V2) | قسمت سوم (V3) | معنی |
|---|---|---|---|
| break | broke | broken | شکستن |
| choose | chose | chosen | انتخاب کردن |
| speak | spoke | spoken | صحبت کردن |
| steal | stole | stolen | دزدیدن |
| wake | woke | woken | بیدار شدن |
| forget | forgot | forgotten | فراموش کردن |
| eat | ate | eaten | خوردن |
| fall | fell | fallen | افتادن |
| give | gave | given | دادن |
| take | took | taken | برداشتن، بردن |
| drive | drove | driven | رانندگی کردن |
| ride | rode | ridden | سوار شدن |
| write | wrote | written | نوشتن |
| rise | rose | risen | بالا آمدن |
| hide | hid | hidden | پنهان کردن |
| bite | bit | bitten | گاز گرفتن |
| see | saw | seen | دیدن |
| be | was / were | been | بودن |
ب) خانواده‌ی -ew و -own
| شکل ساده (V1) | گذشته (V2) | قسمت سوم (V3) | معنی |
|---|---|---|---|
| know | knew | known | دانستن، شناختن |
| grow | grew | grown | رشد کردن |
| throw | threw | thrown | پرت کردن |
| blow | blew | blown | وزیدن، فوت کردن |
| fly | flew | flown | پرواز کردن |
| draw | drew | drawn | نقاشی کشیدن |
| show | showed | shown | نشان دادن |
| wear | wore | worn | پوشیدن |
| tear | tore | torn | پاره کردن |
ج) الگوی i – a – u
| شکل ساده (V1) | گذشته (V2) | قسمت سوم (V3) | معنی |
|---|---|---|---|
| begin | began | begun | شروع کردن |
| drink | drank | drunk | نوشیدن |
| ring | rang | rung | زنگ زدن |
| sing | sang | sung | آواز خواندن |
| swim | swam | swum | شنا کردن |
| sink | sank | sunk | غرق شدن |
د) بی‌الگوها
| شکل ساده (V1) | گذشته (V2) | قسمت سوم (V3) | معنی |
|---|---|---|---|
| do | did | done | انجام دادن |
| go | went | gone | رفتن |
| lie | lay | lain | دراز کشیدن |
گروه ۴: قسمت سوم مثل شکل ساده (A-B-A)
کوچک‌ترین گروه است و فقط چند عضو پرکاربرد دارد. این‌ها را حتماً جدا علامت بزن، چون زبان‌آموزها معمولاً V3 آن‌ها را با V2 اشتباه می‌گیرند و می‌گویند I have became یا She has came.
| شکل ساده (V1) | گذشته (V2) | قسمت سوم (V3) | معنی |
|---|---|---|---|
| come | came | come | آمدن |
| become | became | become | شدن |
| run | ran | run | دویدن |
| English | معنی فارسی |
|---|---|
| My cousin has become a nurse. | دختر‌عمه‌ام پرستار شده است. |
| Has the parcel come yet? | بسته هنوز نرسیده؟ |
| I've run three kilometres this morning. | امروز صبح سه کیلومتر دویده‌ام. |
جفت‌های گیج‌کننده و تفاوت بریتیش و آمریکن
lie و lay و lie
سه فعل با ظاهر شبیه که حتی انگلیسی‌زبان‌ها را هم گیج می‌کنند:
| فعل | سه شکل | معنی | مثال |
|---|---|---|---|
| lie (بیقاعده) | lie – lay – lain | دراز کشیدن | I lay on the sofa all afternoon. |
| lay (بیقاعده) | lay – laid – laid | چیزی را جایی گذاشتن | She laid the baby on the bed. |
| lie (باقاعده) | lie – lied – lied | دروغ گفتن | He lied about his age. |
دام اصلی این است که lay هم گذشتهی «دراز کشیدن» است و هم شکل سادهی «گذاشتن». فارسی این دو را با دو فعل کاملاً متفاوت می‌گوید، پس اگر جمله را اول به فارسی فکر کنی، انتخاب راحت‌تر است.
تفاوت انگلیسی بریتانیایی و آمریکایی
چند فعل در انگلیسی بریتانیایی هم شکل بیقاعده دارند و هم باقاعده، در حالی که آمریکایی‌ها معمولاً شکل باقاعده را ترجیح می‌دهند. هر دو درستاند؛ فقط در یک متن یکدست بنویس.
| فعل | رایج در بریتانیا | رایج در آمریکا |
|---|---|---|
| learn | learnt / learned | learned |
| dream | dreamt / dreamed | dreamed |
| burn | burnt / burned | burned |
| spell | spelt / spelled | spelled |
| get (قسمت سوم) | got | gotten (در بیشتر معانی) |
اگر برایت مهم است کدام لهجه را دنبال کنی، مقاله‌ی لهجه آمریکایی یا بریتیش کمکت می‌کند انتخاب کنی.
اشتباهات رایج فارسی‌زبان‌ها با افعال بیقاعده
| غلط | درست | علت |
|---|---|---|
| I didn't went there. | I didn't go there. | بعد از did همیشه شکل ساده میآید |
| Did you saw it? | Did you see it? | همان قاعده در سؤال |
| I have went to Tabriz. | I have been to Tabriz. | با have قسمت سوم لازم است، نه گذشته |
| He teached us English. | He taught us English. | باقاعده فرض کردن فعل بیقاعده |
| She has wrote a letter. | She has written a letter. | قاطی کردن V2 و V3 |
| The window was broke. | The window was broken. | مجهول با قسمت سوم ساخته میشود |
ریشه‌ی خطای اول این است که در فارسی نشانه‌ی گذشته روی خود فعل می‌ماند: «نرفتم». در انگلیسی وقتی did میآید، بار گذشته را خودش می‌برد و فعل اصلی به شکل ساده برمی‌گردد. فرق been و gone را هم در آموزش حال کامل توضیح داده‌ایم.
چطور افعال بیقاعده را حفظ کنیم که فراموش نشوند؟
- با الگو شروع کن، نه الفبا: هر روز یک زیرگروه از جدول‌های بالا را بخوان.
- سه شکل را با صدای بلند بخوان: ریتم sing – sang – sung مثل یک ورد در ذهن می‌ماند.
- در جمله یاد بگیر: به‌جای «take = برداشتن»، بنویس I took a photo of the bridge. جملهی شخصی بهتر از فعل تنها به یاد می‌ماند.
- اول V2 را در قصه تمرین کن: هر شب سه جمله درباره‌ی روزت به گذشته بنویس. تمرین قصه‌گویی در آموزش گذشتهی ساده و استمراری برای همین کار است.
- بعد V3 را با حال کامل تمرین کن: «تا حالا … کرده‌ای؟» بهترین قالب است: Have you ever eaten snails?
- مرور با فاصله: فعل‌هایی را که بلدی کمتر و فعل‌هایی را که اشتباه می‌کنی بیشتر مرور کن. منطق این کار را در تکرار با فاصله توضیح داده‌ایم.
یادگیری این فهرست جزو پایه‌های مسیر آموزش زبان انگلیسی است؛ بدون آن نه میشود قصه تعریف کرد و نه زمانهای کامل را ساخت. اگر کارت حافظه را ترجیح می‌دهی، روش ساختن کارت درست را در فلش کارت انگلیسی ببین: یک طرف شکل ساده، طرف دیگر دو شکل بعدی و یک جملهی نمونه.
نکته وکاژ: برای هر فعل بیقاعده یک کارت با جملهی خودت بساز، مثل I lost my umbrella twice last winter. و آن را در وکاژ اضافه کن تا درست قبل از فراموش شدن مرورش کنی. ده فعل در هفته کافی است؛ پیوستگی مهم‌تر از تعداد است.
تمرین کن
جای خالی: Yesterday I ___ (forget) my phone at home.
forgot — گذشتهی ساده؛ قسمت سوم آن forgotten است.
کدام درست است؟ Have you ever drank coffee with cardamom? یا Have you ever drunk coffee with cardamom?
drunk — بعد از have قسمت سوم لازم است؛ الگوی drink – drank – drunk.
این جمله را درست کن: We didn't knew the answer.
We didn't know the answer. — بعد از didn't شکل ساده میآید.
سه شکل catch را بنویس و بگو در کدام گروه است.
catch – caught – caught؛ گروه A-B-B، خانواده‌ی -aught.
ترجمه کن: «او یک داستان کوتاه نوشته است.»
She has written a short story. — حال کامل با قسمت سوم written.
سؤال‌های رایج
انگلیسی چند فعل بیقاعده دارد؟
فهرست کامل چند صد فعل را شامل میشود، اما برای مکالمه و نوشتن روزمره دانستن حدود صد فعل پرکاربرد کافی است. همین صد فعل در بیشتر جملهها تکرار میشوند.
بهترین روش حفظ افعال بیقاعده چیست؟
گروهبندی بر اساس الگو، ساختن یک جملهی شخصی با هر فعل و مرور با فاصله. خواندن فهرست الفبایی بدون جمله معمولاً زود فراموش میشود.
فرق قسمت دوم و قسمت سوم فعل چیست؟
قسمت دوم فقط در گذشتهی سادهی مثبت میآید. قسمت سوم بعد از have در زمانهای کامل و بعد از be در جملهی مجهول به کار میرود.
learnt درست است یا learned؟
هر دو درستاند. learnt بیشتر در انگلیسی بریتانیایی دیده میشود و learned در هر دو گونه، بهخصوص آمریکایی، رایج است.
نظرها
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.