پیشوند و پسوند انگلیسی بخش‌هایی‌اند که به ابتدا یا انتهای یک ریشه اضافه می‌شوند و معنی یا نوع کلمه را عوض می‌کنند؛ مثلاً un در unhappy معنی را منفی می‌کند و ful در helpful صفت می‌سازد. با شناخت وندهای پرکاربرد، معنی لغت‌های تازه را حدس می‌زنی و خانوادهی کلمه می‌سازی.
فهرست مطالب
- چرا پیشوند و پسوند مهم‌اند
- پیشوندهای منفی‌ساز
- پیشوندهای پرکاربرد دیگر
- پسوندهای اسم‌ساز
- پسوندهای صفت‌ساز، قیدساز و فعل‌ساز
- ساختن خانوادهی کلمه: یک تمرین عملی
- استفاده از وندها هنگام خواندن
- محدودیت‌ها: وندها همیشه راست نمی‌گویند
- تمرین کن
- سؤال‌های رایج
- منابع
چرا پیشوند و پسوند مهم‌اند
بسیاری از لغت‌های انگلیسی از یک ریشه‌ی آشنا به‌اضافه‌ی پیشوند (prefix، در ابتدا) یا پسوند (suffix، در انتها) ساخته شده‌اند. وقتی معنی چند وند پرکاربرد را بدانی، هم معنی لغت‌های تازه را حدس می‌زنی و هم با هر لغتی که یاد میگیری، یک خانوادهی کامل را صاحب می‌شوی.
بریتیش کانسل در مطلب «ده چیزی که باید درباره‌ی یک کلمه بدانی» با مثال incredible نشان می‌دهد که in- یعنی «نه» و -ible یعنی «قابلِ»؛ پس incredible یعنی «باورنکردنی». همین تحلیل ساده، بخشی از دانستن واقعی یک لغت است، همان چیزی که در راهنمای روش یادگیری لغات انگلیسی به آن «لایه‌های یک لغت» گفتیم.
فارسی هم همین منطق را دارد: از «دان» می‌سازیم «دانا»، «نادان»، «دانش» و «دانشگاه». در انگلیسی هم از help می‌رسیم به helpful, unhelpful, helpless, helper.
پیشوندهای منفی‌ساز
پرکاربردترین پیشوندها آن‌هایی‌اند که معنی را منفی یا برعکس می‌کنند؛ تقریباً معادل «نا-»، «بی-» و «غیر-» در فارسی.
| پیشوند | معنی | ریشه ← کلمه‌ی جدید | مثال |
|---|---|---|---|
| un- | نا-، غیر- | happy → unhappy | She was unhappy with her results. |
| un- | برعکس کردن کار | lock → unlock | Can you unlock the door? |
| in- | نا-، غیر- | correct → incorrect | This answer is incorrect. |
| im- | نا- (قبل از m و p) | possible → impossible | Nothing is impossible. |
| il- | نا- (قبل از l) | legal → illegal | Parking here is illegal. |
| ir- | نا- (قبل از r) | regular → irregular | Go is an irregular verb. |
| dis- | مخالف، برعکس | agree → disagree | I disagree with you. |
| non- | غیر- | smoker → non-smoker | This is a non-smoking room. |
| mis- | اشتباه، غلط | understand → misunderstand | Sorry, I misunderstood the question. |
کدام پیشوند منفی؟ قانون قطعی‌ای برای انتخاب بین un-، in- و dis- وجود ندارد و باید هر کلمه را جداگانه یاد گرفت. فقط برای im-, il-, ir- الگوی حرف اول کمک می‌کند. نمی‌گوییم unpossible یا inhappy.
پیشوندهای پرکاربرد دیگر
| پیشوند | معنی | ریشه ← کلمه‌ی جدید | مثال |
|---|---|---|---|
| re- | دوباره | write → rewrite | Please rewrite this paragraph. |
| pre- | پیش-، قبل از | view → preview | Watch the preview before you buy. |
| over- | بیش از حد | sleep → oversleep | I overslept and missed the bus. |
| under- | کمتر از حد | cook → undercook | The chicken was undercooked. |
| co- | هم-، با هم | worker → coworker | My coworkers are very friendly. |
| inter- | بین- | national → international | She works for an international company. |
| multi- | چند- | cultural → multicultural | Toronto is a multicultural city. |
| ex- | سابق | boss → ex-boss | My ex-boss called me yesterday. |
پسوندهای اسم‌ساز
پسوندها اغلب نوع کلمه را عوض می‌کنند؛ مثلاً فعل را به اسم یا اسم را به صفت تبدیل می‌کنند. این یعنی با شناخت پسوند، میفهمی کلمه کجای جمله می‌نشیند.
| پسوند | کار | ریشه ← کلمه‌ی جدید | مثال |
|---|---|---|---|
| -er / -or | کننده‌ی کار (آدم یا ابزار) | teach → teacher; act → actor | My brother is a good actor. |
| -ist | متخصص، اهل یک کار | art → artist | She wants to be an artist. |
| -tion / -sion | اسم از فعل | decide → decision | It was a hard decision. |
| -ment | اسم از فعل | agree → agreement | We reached an agreement. |
| -ness | اسم از صفت | kind → kindness | Thank you for your kindness. |
| -ity | اسم از صفت | able → ability | He has the ability to lead. |
| -ship | حالت، رابطه | friend → friendship | Their friendship is twenty years old. |
پسوندهای صفت‌ساز، قیدساز و فعل‌ساز
| پسوند | کار | ریشه ← کلمه‌ی جدید | مثال |
|---|---|---|---|
| -ful | دارای، پر از | help → helpful | The staff were very helpful. |
| -less | بدون، بی- | home → homeless | The charity helps homeless people. |
| -able / -ible | قابلِ، -پذیر | read → readable; access → accessible | Her handwriting is not readable. |
| -ous | دارای ویژگی | danger → dangerous | This road is dangerous at night. |
| -al | مربوط به | nature → natural | I prefer natural light. |
| -y | دارای (برای حالت و آب‌وهوا) | rain → rainy | It was a rainy day. |
| -ly | قیدساز (به‌طور…) | quick → quickly | She finished quickly. |
| -ize / -ise | فعل‌ساز | modern → modernize | They modernized the old kitchen. |
| -en | فعل‌ساز (کردن، شدن) | short → shorten | Can you shorten this text? |
اشتباه رایج: -ful و -less همیشه جفت نیستند. careful / careless هر دو هست، اما «helpful / helpless» معنی دقیقاً متضاد ندارند: helpless یعنی «درمانده»، نه «بی‌فایده». متضاد helpful میشود unhelpful.
ساختن خانوادهی کلمه: یک تمرین عملی
بهترین راه یادگیری وندها، ساختن خانوادهی کلمه برای لغت‌هایی است که از قبل بلدی. یک جدول کوچک بکش و سعی کن خانه‌ها را پر کنی، بعد با دیکشنری چک کن:
| فعل | اسم | صفت | قید / متضاد |
|---|---|---|---|
| decide | decision | decisive | indecisive |
| care | care | careful / careless | carefully |
| employ | employer / employee / employment | employed | unemployed |
| create | creation / creator | creative | creatively |
| believe | belief | believable | unbelievable |
توجه کن که employer یعنی کارفرما و employee یعنی کارمند؛ پسوند -ee معمولاً کسی است که کار روی او انجام میشود. این ریزه‌کاری‌ها را دیکشنری‌های زبان‌آموز خوب نشان میدهند؛ فهرستشان را در دیکشنری‌های انگلیسی آنلاین آورده‌ایم.
لغت‌های پایه‌ای که برای این تمرین لازم داری را در فهرست لغات پرکاربرد پیدا میکنی. برای سطح‌های بالاتر و آزمون‌ها، خانوادهی لغت در لغات ضروری آیلتس اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، چون نمره‌ی واژگان به تنوع شکلهای کلمه هم حساس است.
نکته وکاژ: وقتی یک لغت تازه یاد میگیری، شکلهای دیگرش را هم روی همان کارت یا کارت کناری بنویس. در وکاژ می‌توانی خانوادهی کلمه‌ها را کنار هم اضافه کنی تا با هم سر موعد برای مرور برگردند. روش مرور به‌موقع را ببین.
استفاده از وندها هنگام خواندن
وقتی در متن به کلمه‌ی ناآشنایی رسیدی، قبل از دیکشنری این سه قدم را امتحان کن:
- ریشه را جدا کن. در unforgettable، ریشه forget است.
- وندها را بخوان. un- یعنی «نا-» و -able یعنی «قابلِ»؛ پس «ناقابلِ فراموشی» یعنی «فراموش‌نشدنی».
- با جمله چک کن. اگر جمله این بود: «It was an unforgettable trip»، حدست درست است.
این مهارت سرعت خواندنت را بالا می‌برد و باعث میشود برای هر کلمه‌ی ناآشنا جریان خواندن را قطع نکنی. ترکیبش با تکنیک‌های اسکیمینگ و اسکنینگ در متن‌های طولانی خیلی کارآمد است.
محدودیت‌ها: وندها همیشه راست نمی‌گویند
وندها ابزار حدساند، نه قانون ریاضی. چند نمونه از تله‌ها:
- inexpensive یعنی «ارزان» (in- منفی است)، اما invaluable یعنی «بسیار ارزشمند»، نه «بی‌ارزش».
- flammable و inflammable هر دو یعنی «آتش‌گیر»؛ in- این‌جا منفی نیست.
- re- در rewrite یعنی «دوباره»، اما در reply یا reason اصلاً پیشوند نیست.
پس اگر حدست با جمله جور درنیامد، حتماً دیکشنری را چک کن. و یادت باشد حدس زدن معنی در خواندن کار خوبی است، اما برای استفاده در نوشتن، شکل درست را باید یاد گرفته باشی. این توانایی در کنار گرامر، پایه‌ی مسیر آموزش زبان انگلیسی است که در صفحه‌ی اصلی وکاژ معرفی شده؛ و اگر دوست داری بدانی کلمه‌ها در جمله چطور کنار هم می‌نشینند، نقشه‌ی گرامر زبان انگلیسی را ببین.
تمرین کن
متضاد این کلمه‌ها را با پیشوند درست بساز: possible, legal, agree
impossible, illegal, disagree
از decide یک اسم و یک صفت بساز.
decision (اسم) و decisive (صفت)
employer یا employee؟ «کارمند» کدام است؟
employee
معنی oversleep را حدس بزن.
بیش از حد خوابیدن، خواب ماندن.
متضاد helpful کدام است: helpless یا unhelpful؟
unhelpful؛ helpless یعنی درمانده.
سؤال‌های رایج
پیشوند و پسوند در انگلیسی چیست؟
پیشوند بخشی است که به ابتدای ریشه اضافه میشود (مثل un در unhappy) و پسوند بخشی که به انتها اضافه میشود (مثل ness در happiness). هر دو معنی یا نوع کلمه را تغییر میدهند.
کدام پیشوندهای منفی پرکاربردترند؟
un، in و شکلهای im، il و ir، dis، non و mis. برای انتخاب بین آنها قانون قطعی نیست و باید هر کلمه را جدا یاد گرفت.
آیا میتوانم همیشه با وندها معنی را حدس بزنم؟
نه همیشه؛ وندها ابزار حدساند. نمونههایی مثل invaluable یا inflammable نشان میدهند که باید حدس را با دیکشنری چک کرد.
یادگیری خانوادهی کلمه به چه دردی میخورد؟
با هر لغت چند لغت دیگر یاد میگیری، در خواندن معنی را سریعتر میفهمی و در نوشتن شکل درست کلمه را برای جای درست جمله انتخاب میکنی.
نظرها
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.